Je zegt een verjaardag af omdat je geen geld hebt voor een cadeau.
Je gaat niet mee uit eten en verzint een ander excuus.
Je opent je bankapp liever niet.
Of je weet dat je hulp nodig hebt, maar durft geen gesprek in te plannen omdat je je schaamt voor je financiële situatie.
Schaamte over geld komt veel vaker voor dan we denken. Toch praten maar weinig mensen er open over. Niet omdat het probleem klein is, maar juist omdat geldproblemen vaak ontzettend persoonlijk voelen.
In deze aflevering van de Melina on Fire podcast praten Rosalie en ik over geldschaamte. Over hoe ik mezelf vroeger terugtrok, afspraken afzegde en deed alsof ik moe of druk was, terwijl ik in werkelijkheid simpelweg geen geld had.
Beluister hier de podcastaflevering over schaamte en geld.
Wat is geldschaamte?
Geldschaamte is meer dan je ongemakkelijk voelen over je banksaldo.
Het is het gevoel dat jouw financiële situatie iets zegt over wie jij bent.
Je denkt niet alleen:
“Mijn geldzaken lopen op dit moment niet goed.”
Maar bijvoorbeeld:
“Ik heb gefaald.”
“Ik had dit moeten voorkomen.”
“Ik kan blijkbaar niet met geld omgaan.”
“Ik ben zelf het probleem.”
En precies daar wordt een financieel probleem onderdeel van je identiteit.
Je hebt dan niet alleen een probleem met geld. Je gelooft dat jij het probleem bént.
“Ik had dit moeten kunnen voorkomen”
Een van de duidelijkste zinnen waaraan ik mijn eigen schaamte herken, is:
Ik had dit moeten kunnen voorkomen.
Die gedachte kan ontstaan bij schulden, een scheiding, te weinig spaargeld, een mislukte onderneming of een onverwachte financiële terugval.
Je had van jezelf verwacht dat je verder zou zijn.
Dat je andere keuzes zou maken.
Dat je het beter zou regelen.
Maar die gedachte houdt vaak geen rekening met wat er werkelijk is gebeurd. Met omstandigheden die je niet volledig kon beïnvloeden. Met de kennis die je toen had. Of met de prijs die je had moeten betalen om de situatie koste wat kost te voorkomen.
Toch kan die innerlijke stem keihard zijn.
Waarom geldschaamte je laat vermijden
Schaamte zorgt er niet automatisch voor dat we onze problemen oplossen.
Vaak gebeurt juist het tegenovergestelde.
Je raakt verlamd.
Je stelt administratie uit.
Je opent brieven niet.
Je vermijdt gesprekken met je partner.
Je zegt afspraken af.
Je vraagt geen hulp.
Je weet misschien rationeel dat je iets moet doen, maar je lichaam en hoofd slaan als het ware dicht.
Bij mij uitte schaamte zich vooral in terugtrekken en niet meer kunnen communiceren. Terwijl ik normaal gesproken goed kan praten, kon ik in een financiële trigger compleet blanco raken.
Dat is geen onwil. Het is een automatische geldreflex.
Schaamte ontstaat niet alleen bij een tekort
We denken bij geldschaamte al snel aan mensen met schulden of een laag inkomen.
Maar schaamte kan ook ontstaan wanneer er op papier genoeg geld is.
Misschien verdien je goed, maar lukt sparen nog steeds niet.
Misschien heb je een succesvol bedrijf, maar weet je niet waar je omzet blijft.
Misschien heb je meer kansen gekregen dan je ouders of grootouders en voelt het alsof je die kansen niet goed genoeg hebt benut.
Juist wanneer je vindt dat je het “beter zou moeten weten”, kan de schaamte groot zijn.
Je vergelijkt je huidige financiële situatie namelijk niet alleen met die van anderen. Je vergelijkt haar vooral met het beeld dat je van jezelf had.
De invloed van je familiegeschiedenis
Onze relatie met geld ontstaat niet in een vacuüm.
Je groeit op met verhalen over hard werken, tekort, verantwoordelijkheid, risico, sparen en succes.
Misschien kwamen je grootouders als arbeidsmigrant naar Nederland en hebben zij alles opgegeven om hun kinderen en kleinkinderen meer kansen te geven.
Misschien voelde je daardoor bewust of onbewust de opdracht om iets van je leven te maken.
Om succesvol te zijn.
Om nooit financiële problemen te krijgen.
Om te bewijzen dat hun offers niet voor niets zijn geweest.
Dat kan enorm veel druk geven. Wanneer het financieel tegenzit, voelt het dan niet alleen alsof jij een fout hebt gemaakt. Het kan voelen alsof je jouw familie, je verleden of de kansen die je hebt gekregen tekortdoet.
Waarom sparen soms onveilig kan voelen
Soms weten mensen precies wat ze praktisch zouden moeten doen.
Ze weten dat een buffer belangrijk is.
Ze weten hoeveel ze zouden willen sparen.
Ze hebben misschien zelfs een financieel plan.
En toch lukt het niet.
Dat betekent niet automatisch dat iemand lui, onverantwoordelijk of ongemotiveerd is.
Onder het gedrag kan een diepere overtuiging liggen.
Misschien werd jouw spaarpot vroeger regelmatig leeggemaakt.
Misschien moest je jouw geld afstaan.
Misschien verdween spaargeld ooit door schulden, een ex-partner of oplichting.
Daardoor kan geld op een spaarrekening onbewust onveilig voelen. Zodra er geld staat, ontstaat de drang om het uit te geven.
Aan de buitenkant zie je iemand die niet kan sparen.
Aan de binnenkant zit misschien een oud systeem dat zegt:
Als ik geld bewaar, kan ik het kwijtraken.
Wanneer je alleen boos wordt op jezelf omdat sparen niet lukt, mis je de laag die onder het gedrag ligt.
Hoe doorbreek je schaamte over geld?
De eerste stap is niet jezelf dwingen om alles onmiddellijk op te lossen.
De eerste stap is herkennen wat er gebeurt.
Welke gedachte komt er op?
Wat voel je in je lichaam?
Wat is je automatische reflex?
Ga je vermijden, controleren, uitgeven, bevriezen of jezelf bekritiseren?
Sta daarna stil bij de feiten.
Heb je daadwerkelijk gefaald?
Had je alles kunnen voorkomen?
Of kijk je met de kennis van nu naar keuzes die je toen vanuit een heel andere situatie maakte?
Je kunt jezelf bijvoorbeeld vragen:
- Welke verwachting had ik van mezelf?
- Waar komt die verwachting vandaan?
- Wat ben ik bang dat anderen van mij denken?
- Wat zou ik tegen een vriendin zeggen die in dezelfde situatie zat?
- Welke kleine stap voelt nu wel veilig?
Vaak zijn we voor anderen veel milder dan voor onszelf.
Wanneer een vriendin zegt dat ze deze maand niet mee kan uit eten, denk je waarschijnlijk niet dat ze heeft gefaald. Je stelt voor om thuis samen te eten of iets te doen wat niets kost.
Waarom zou jij diezelfde zachtheid niet verdienen?
Praten over geld haalt de schaamte uit het donker
Schaamte groeit wanneer je haar verborgen houdt.
In je hoofd kunnen de reacties van anderen steeds groter en pijnlijker worden.
Je denkt dat vrienden je niet meer zullen uitnodigen.
Dat je partner je onverantwoordelijk vindt.
Dat een coach of financieel professional zal schrikken van jouw cijfers.
Maar in de praktijk vallen reacties vaak veel meer mee dan je verwacht.
Door eerlijk te zeggen:
“Deze maand komt het financieel niet uit,”
of:
“Ik heb hier geen overzicht over en ik vind dat spannend,”
ontstaat er ruimte.
Niet iedereen hoeft jouw hele verhaal te kennen. Je hoeft ook niet direct al je diepste patronen te onderzoeken.
Maar één eerlijk gesprek kan wel de eerste stap zijn uit de verlamming.
Je bent niet jouw financiële situatie
Je financiële situatie kan veranderen.
Schulden kunnen worden afgelost.
Een nieuw geldsysteem kan worden opgebouwd.
Je kunt leren sparen, plannen en keuzes maken.
Maar daarvoor moet je eerst stoppen met jezelf behandelen alsof jij het probleem bent.
Jij bént niet je schuld.
Jij bént niet je banksaldo.
Jij bént niet de keuze waar je nu spijt van hebt.
Er is een verschil tussen verantwoordelijkheid nemen en jezelf afwijzen.
Verantwoordelijkheid zegt:
“Dit is mijn situatie. Wat heb ik nu nodig om verder te komen?”
Schaamte zegt:
“Dit is mijn situatie. Dus er is iets mis met mij.”
Vanuit schaamte blijf je vaak vastzitten.
Vanuit verantwoordelijkheid ontstaat beweging.
Praktische strategie én de laag eronder
Een budget, buffer en geldsysteem zijn belangrijk.
Cijfers geven richting en een systeem geeft rust.
Maar een financieel plan werkt pas echt wanneer je ook kijkt naar de gedachten, gevoelens en automatische reflexen die jouw gedrag beïnvloeden.
Daarom werken wij niet alleen met cijfers.
We kijken ook naar de laag eronder.
Waarom voelt sparen onveilig?
Waarom durf je niet naar je bankrekening te kijken?
Waarom blijf je geld uitgeven terwijl je weet dat je andere doelen hebt?
Waarom lukt het niet om met je partner over geld te praten?
Soms is een praktische aanpassing voldoende. Soms is er meer nodig om een oud patroon te begrijpen en te doorbreken.
Herken jij schaamte rondom geld?
Misschien weet je al een tijdje dat je iets met je geldsituatie wilt doen.
Maar stel je het gesprek uit omdat je vindt dat je het zelf had moeten kunnen oplossen.
Weet dan dat je je niet eerst minder hoeft te schamen voordat je hulp mag vragen.
Juist het uitspreken van je schaamte kan het begin zijn van verandering.
Stuur ons gerust een bericht. We kijken samen naar wat er nu speelt, welke stap bij jou past en wat jij nodig hebt om weer financiële rust, regie en vertrouwen te ervaren.
Beluister de volledige podcastaflevering hier.
Wil je verder werken aan zowel je financiële strategie als de patronen onder je geldgedrag? Plan dan je gratis adviesgesprek in!